Puchar Narodów Afryki odbywa się po raz dwudziesty ósmy. Wczoraj swoje pierwsze mecze rozegrały zespoły w grupie A. PNA po raz drugi w historii rozgrywany jest na boiskach dwóch państw – Gabonu i Gwinei Równikowej. Turniej rozpoczął się 21 stycznia, a finał odbędzie się 12 lutego w Libreville.

Organizatorem PNA jest Afrykańska Federacja Futbolu (CAF – Confédération Africaine de Football), decyzja o organizacji ogłoszona została we wrześniu 2006 roku. Eliminacje, w których brało udział czterdzieści cztery reprezentacje, rozpoczęły się w lipcu 2010 roku, a zakończyły w październiku 2011. Do turnieju finałowego awansowało 16 drużyn.

Historia Pucharu Narodów Afryki

Pierwszy turniej o Puchar Narodów Afryki początkowo miał się odbyć w roku 1956, kiedy to została założona Afrykańska Federacja Futbolu. Założycielami były: Egipt, Sudan, Etiopia i RPA. Reszta krajów afrykańskich nie wzięła udziału w kongresie założycielskim, bo nie była wówczas jeszcze niepodległa. Ostatecznie pierwsza edycja turnieju odbyła się w 1957 roku, w Sudanie, kiedy to wybrano pierwszego prezydenta federacji, a FIFA zatwierdziła oficjalnie statut organizacji. Udział wzięły jedynie trzy drużyny, ponieważ RPA została zdyskwalifikowana za apartheid.  W finale Egipt pokonał Etiopie 4:0, a niekwestionowanym bohaterem turnieju został Mohamed Diab El-Attar znany, jako „DIBA” który strzelił 5 bramek, w tym wszystkie w finale.

W następnych latach turniej odbywał się nieregularnie: w 1959 mistrzem ponownie został Egipt, w 1962 nastąpiła zmiana, do rywalizacji przystąpiło aż 9 zespołów stąd zdecydowano się zorganizować eliminacje, ostatecznie udział wzięły cztery reprezentacje, wygrała Etiopia, pokonując po dogrywce Egipt. W następnych latach – 1963 i 1965 udział wzięło po 6 zespołów.

Kolejnym przełomem był rok 1968, od kiedy to turniej  rozgrywany jest regularnie, co dwa lata, udział wzięła wówczas rekordowa  liczba drużyn – 8 z 22, które brały udział w eliminacjach. W związku z tym powstał nowy system przeprowadzania rozgrywek, który przetrwał aż do 1992 roku. Wszystkie zespoły podzielono na dwie grupy, z których dwie najlepsze awansowały do półfinałów.

W  1974 turniej odbył się w Egipcie,   w którym  został powtórzony mecz  finałowy. Spotkanie pomiędzy Zambią a Zairem nie wyłonił zwycięzcy nawet po dogrywce. Dopiero w powtórce, rozegranej dwa dni później, „Leopardy” z Zairu odniosły zwycięstwo 2:0. Zair był głównym faworytem turnieju, bowiem kilka miesięcy wcześniej, jako pierwszy zespół z Czarnego Lądu, wystąpił na mistrzostwach świata.

W 1982 gospodarzem  była Libia. Największą rewelacją turnieju był zaledwie 17-letni Ghańczyk Abedi Ayew, znany bardziej, jako Abedi Pele. Ghana w finale, pokonała gospodarzy 7:6 w karnych i wygrała turniej po raz czwarty. Był to ostatni puchar zdobyty przez zespół Czarnych Gwiazd.

W 1992 roku doszło do zmiany w  formule rozgrywek. Od tej edycji rywalizowało już dwanaście ekip.

W 1994 roku turniej odbył się w Tunezji, w finale Nigeria pokonała Zambię 2:1. Mało, kto dawał jakiekolwiek szanse reprezentacji Zambii, gdyż zespół praktycznie był budowany od początku, po tragedii z 1993 roku, kiedy to cała drużyna zginęła w katastrofie samolotu. Był to również pierwszy turniej dla Henryka Kasperczaka, który trenował Wybrzeże Kości Słoniowej. Ostatecznie zespół zajął 3 miejsce pokonując Mali 3:1.

Rok 1996 to kolejny przełom. Na udział w rozgrywkach zezwolono Republice Południowej Afryki. Co więcej, RPA zostało gospodarzem. Zwiększono też liczbę finalistów do 16 drużyn, które podzielono na cztery grupy, a system ten trwa do dziś. W finale spotkała się drużyna gospodarzy z Tunezją prowadzona przez Kasperczaka. RPA zwyciężyło 2:1.

W roku 2000 po raz pierwszy turniej finałowy odbył się w dwóch krajach – Ghanie i Nigerii. W finale Nigeria przegrała z Kamerunem. „Nieposkromione Lwy” wygrały wtedy turniej po raz trzeci, otrzymując trofeum na własność. Wcześniejsze triumfy, z lat 1984 i 1988, to również finałowe wygrane z Nigerią.

W 2002 po raz czwarty puchar zdobył Kamerun, było to również ostatni turniej dla Henryka Kasperczaka, który tym razem poprowadził zespół gospodarzy – Mali do czwartego miejsca.

Turnieje Pucharu Narodów Afryki stały się legendarne m.in. ze względu na zastępy czarowników, którzy towarzyszą swoim drużynom w przygotowaniach do meczów, zajmując się nasyłaniem złych demonów na ekipy przeciwników oraz broniąc swoich podopiecznych przed stosownym odwetem. Przed kilkoma laty czary były przyczyną wielu kontrowersji. Po zakazie stosowania tego typu praktyk specjaliści od czarów przenieśli się po prostu na trybuny stadionów.

Rekordzistą z siedmioma zwycięstwami oraz mistrz z 2010 roku Egipt, przynajmniej w tym roku, nie poprawi swojego dorobku, gdyż nie awansował do turnieju finałowego. Po cztery zwycięstwa mają Kamerun i Ghana, dwa razy puchar zdobywały reprezentacje Nigerii i Demokratycznej Republiki Konga – wcześniej Zair.  Swoją statystykę może zatem poprawić jedynie Ghana, która awansowała do turnieju.

Źródła: eurosport.pl, wikipedia.pl, igol.pl, afryka.org.pl, futbol net.pl, afrykagola.pl,

Zdjęcie: ekstraklasa.net